Giáo Sư Trần Quốc Vượng

đầy đủ gì GS. Nai lưng Quốc Vượng để lại không những là tri thức, tầm chú ý khoa học mà còn là cái chổ chính giữa với nghề, loại tình so với người.

Trong gia sản khoa học béo phệ của GS. Trần Quốc Vượng (1934 - 2005), nội dung bài viết về những vấn đề lịch sử vẻ vang - văn hóa truyền thống Nam bộ chỉ trên dưới mươi bài. Mặc dù nhiên, các vấn đề ông để ra, gợi mở, giữ ý… đều rất có thể coi là một trong cách tiếp cận mới và đặt cửa hàng cho việc nghiên cứu ở vùng đất này.

Bạn đang xem: Giáo sư trần quốc vượng

Một tầm nhìn địa - văn hóa

Vào năm học thứ hai của Khoa lịch sử vẻ vang Trường Đại học Tổng hợp thành phố hồ chí minh (1977), chúng tôi được học thầy trần Quốc Vượng về các nền văn hóa khảo cổ Việt Nam. Ngay lập tức buổi đầu tiên thầy đã nói tới mối quan hệ mật thiết thân sử và địa, lộ diện cho chúng tôi kiến thức về địa - văn hóa, địa - thiết yếu trị mà bất kể người nghiên cứu lịch sử hào hùng nào cũng cần nắm vững. Những bài giảng của thầy liên tiếp triển khai lý thuyết không gian địa - văn hóa truyền thống Nam bộ, cả trên bình diện tổng quan lại Đông và tây-nam bộ, cả ở mọi tiểu vùng sinh thái đặc thù (như yêu cầu Giờ - TP.HCM). Ông đang sơ đồ/mô hình hóa quanh vùng Nam cỗ trong “mạng lưới” các nền văn hóa ở Đông Dương với Đông phái mạnh Á nối liền bằng những bé đường lục địa và ven biển, trong sự tương quan về môi trường xung quanh sinh thái thoải mái và tự nhiên và nhân văn.

Ba vụ việc cơ phiên bản của lịch sử và văn hóa Nam cỗ từ khía cạnh địa - văn hóa truyền thống mà GS. è cổ Quốc Vượng chỉ ra: trước nhất đó là việc “đa dạng văn hóa” trên cơ sở đa dạng mẫu mã về địa hình - sinh thái; sản phẩm công nghệ hai là vai trò đặc biệt quan trọng của các cảng thị, vào đó đặc biệt là “cảng thị sơ khai” yêu cầu Giờ, cảng Bến Nghé của thành Gia Định và trong tương lai là cảng sử dụng Gòn. Cũng tức là vấn đề văn hóa truyền thống biển (qua ghê tế, lối sinh sống của cư dân, giao lưu văn hóa - kỹ thuật) của vùng đất Nam bộ cần phải lưu ý.

Và thứ cha là nên phải nghiên cứu và phân tích các xã hội tộc fan trên vùng đất Nam bộ - người chủ của số đông di sản văn hóa truyền thống vật thể - phi đồ vật thể độc đáo. Tự đó cho biết thêm “thống tuyệt nhất trong đa dạng” của văn hóa là việc hòa thích hợp của những biệt lập trong sự tôn kính và thuộc tồn trên với nhau. 

Lịch sử trong cái chảy văn hóa 

Nhiều nạm hệ học trò của GS. è cổ Quốc Vượng sẽ học được ở ông tư duy liên ngành: để diễn trình lịch sử trong cái chảy văn hóa, từ bỏ đó quan sát ra rất nhiều “đứt gãy văn hóa” là hệ quả của (một số sự kiện quan trọng) lịch sử; mặt khác cũng phải ghi nhận đặt những câu hỏi “ngược” để khám phá căn nguyên. Trong diễn trình lịch sử vẻ vang đó ngành khảo cổ học đô thị là trong những ngành đặc biệt của núm kỷ XXI, đặc biệt quan trọng ở phái nam bộ, bởi vì đây là vùng được city hóa về quy hoạch, phong cách thiết kế và xây dựng, về lối sinh sống (theo loại phương Tây) nhanh chóng và phổ biến nhất so với hầu như vùng miền khác ở Việt Nam. 

*

GS. Trằn Quốc Vượng (phải) và GS. Hà Văn Tấn - hai giáo sư đầu ngành khảo cổ.

Trong cuộc “Du khảo một vài di tích lịch sử hào hùng - văn hóa truyền thống ở tp sài gòn và những vùng phụ cận” năm 1998, GS. Trằn Quốc Vượng luôn suy xét về di sản văn hóa truyền thống và nhân tố tộc bạn ở Đồng Nai - Biên Hòa - thành phố sài gòn - Gia Định xưa. Như thầy viết: “Trước, trong cùng sau tuần lễ du khảo, cửa hàng chúng tôi đọc đi, phát âm lại hồ hết Trương Vĩnh Ký, vương Hồng Sển, Minh Hương, Huỳnh Ngọc Trảng… các nhà văn - học tập giả, nhà nghiên cứu và phân tích tài danh của phái nam kỳ lục tỉnh, của Ngũ Quảng đã hình thành hương hoa bạn dạng sắc dùng Gòn”. Bài nghiên cứu và phân tích - chữ ký của ông về cuộc du khảo này là một trong những bài diễn tả tư duy liên ngành mà đa số học trò ở Nam cỗ đã học được trường đoản cú thầy.

Khi công ty chúng tôi đang khai quật di tích Lò gốm cổ Hưng Lợi, ông đã đi vào thăm cùng nhận định: “Nét rực rỡ của khảo cổ học lịch sử TP.HCM 300 năm là việc phân lập và nghiên cứu và phân tích “Gốm sử dụng Gòn” (trước, Tây và ta chỉ gọi là Gốm Cây Mai) với cả sản phẩm gốm và những lò gốm của nó ở xứ Lò Gốm - Rạch (Lò) Gốm bao trùm mấy quận nội thành”. Trường đoản cú những hiệu quả nghiên cứu thứ nhất về di tích lịch sử Lò gốm cổ Hưng Lợi, thầy đã nhận xét: “Áp dụng giải pháp tiếp cận liên ngành đi điền dã làm việc Lái Thiêu - bình dương - Sông Bé… thăm những lò gốm của bạn Hẹ, tín đồ Quảng Đông… cuối cùng tìm thấy ngay làm việc quận 9 nơi chợ nhỏ tuổi Hiệp Phú (Thủ Đức cũ) rẽ vào phường Long trường (Long Thạnh Mỹ cũ) một lò lu tiến bộ (1954-1966) có kết cấu giống hệt “Lò gốm Hưng Lợi” quận 8. Đây là một thành công thể nghiệm biện pháp tiếp cận liên ngành nhân học tập văn hóa, bao gồm cả khảo cổ học tập và dân tộc học”.

Cũng bởi tư duy liên ngành, GS. è Quốc Vượng đã dẫn dắt fan đọc đi từ bỏ Bắc, qua Trung vào Nam, trường đoản cú “phân vùng địa lý từ nhiên” mang lại “địa lý nhân văn” không gian văn hóa, từ các di chỉ khảo cổ thời Đá cũ, Đá mới đến các cộng đồng dân cư cổ, tự ngôn ngữ của các tộc tín đồ đến định kỳ sử, tự tín ngưỡng dân gian mang đến huyền tích… tất cả tưởng là tản mạn không tồn tại gì liên quan, nhưng mà với kỹ năng “mẫn cảm khoa học”, thầy đã chỉ ra rằng mối contact giữa những sự việc khác nhau, qua đó rất có thể nhận thấy sang trọng - văn hiến Đông phái nam Á nhìn bao quát là hiệu quả tác rượu cồn qua lại giữa những yếu tố nội sinh và các yếu tố ngoại sinh. Phía Bắc (Âu Lạc, Việt cổ) - Trung (Champa cổ) - phái mạnh (Phù nam giới cổ) đầy đủ cùng phổ biến một mô hình huyền tích khởi nguyên là sự phối kết hợp giữa nguyên tố núi (nội địa) và biển khơi (bên ngoài), nhị địa hình thịnh hành ở khoanh vùng Đông nam Á.

Xem thêm:

Những huyền tích từng được nhiều người biết đến, cùng cũng chỉ hiểu/coi là huyền tích, lúc để trong mối contact văn hóa - ngôn ngữ - khảo cổ - cổ sử… hốt nhiên “nhìn thấy” một cái nào đó của vượt khứ. đều “mảnh vỡ” lấp lánh lung linh của huyền tích, thần thoại, truyền thuyết tuy chưa hẳn là “lịch sử” cơ mà nó bội phản ánh ít nhiều “sự thật” trong thừa khứ, qua quy trình khái quát lác hóa dài lâu rồi được lịch sử vẻ vang ghi chép lại gần như gì cô ứ và bền chắc nhất. 

Hỏi ngược không hẳn là xoay ngược đúng sai

Một câu nói vui của tín đồ Nam cỗ mà thầy Vượng siêu thích với hay nói là: “Coi vậy nhưng mà hổng bắt buộc vậy, mà chính xác là vậy…”. Trường đoản cú thời chúng tôi là sinh viên, thầy đã dạy cách xem xét như thế, như 1 triết lý của Phật giáo Thiền tông: khi không học thiền ta nhìn núi là núi, ta quan sát sông là sông. Khi vẫn học thiền ta thấy núi không hề là núi, sông không là sông. Nhưng sau khoản thời gian đã chứng ngộ thiền, ta lại chú ý ra giản dị: núi đúng là núi, sông thật là sông. Thiệt ra đó là cách lật đi lật lại vấn đề, hay như tay nghề điền dã của Thầy: đi đi lại lại, hỏi đi hỏi lại, nghĩ đi suy nghĩ lại… “Hỏi ngược” chính là đào sâu vấn đề, tiếp cận nó từ khá nhiều hướng nhằm thấy sự việc toàn diện, chứ chưa hẳn là “lật ngược” trắng đen, đúng sai.

Dù có khá nhiều biến cố xẩy ra thì thầy vẫn là chính mình, “hòa hợp” tuy nhiên không “hòa tan”, một cá tính Trần Quốc Vượng độc đáo. 

Hầu như các nội dung bài viết của GS. è Quốc Vượng về lịch sử - văn hóa truyền thống Nam bộ ít nhiều đều từ phương thức liên ngành để vấn đề/lĩnh vực vào “mạng” (net) học thức để có thể phân tích, tiến công giá, nhìn nhận và đánh giá vấn đề, sự kiện, nhân vật lịch sử. Ví như thầy sẽ sơ đồ/mô hình hóa vùng Đông Nam bộ trong “mạng lưới” những nền văn hóa cổ làm việc Đông Dương với Đông phái mạnh Á qua những con đường lục địa và ven biển, đã cho thấy mối tương tác mật thiết, cơ học của tài chính - xóm hội Đông Nam cỗ và các quanh vùng khác trên lục địa và bên cạnh Biển Đông. Do nếu chỉ căn cứ vào “chính sử” hay “huyền sử” thì khó có thể lý giải cùng hiểu được cặn kẽ phần đông gì đang xảy ra, không nhìn từ văn hóa (theo nghĩa rộng nhất) thì “lịch sử” còn lại rất ít vì chưng chỉ thấy được sự kiện nhưng mà không thấy những tác động dẫn tới việc kiện đó, những tác động từ sự kiện kia đến toàn cảnh xã hội. Nói cách khác, bởi vì tầm nhìn nhỏ nhắn của người đời sau đề nghị “chỉ thấy cây cơ mà không thấy rừng”.

Từ đó, việc đặt lại vấn đề với phần đông điều tưởng chừng sẽ “an bài” trong lịch sử hào hùng - văn hóa luôn là “thao tác bốn duy” nên thiết. Trường đoản cú một mắt nhìn khác, một chiều kích khác, một phương thức khác… đang cho phần đa nhận thức, đọc biết mới. Không thể tất cả nhận thức mới nếu thao tác làm việc tư duy cũ, “giải thiêng” các huyền thoại, huyền tích, cổ tích là 1 cách nhận thấy những điều tín đồ xưa, dân gian ngầm giữ hộ qua mặt phẳng câu chữ. “Đọc bên dưới những con chữ”, của cả chính sử với huyền thoại, cổ tích, bí quyết tiếp cận bốn liệu như thế được không ít học trò tiếp thu, tiếp cận lịch sử hào hùng từ văn hóa Việt Nam, coi định kỳ sử thuộc dòng chảy bao gồm được tạo do nhiều mối cung cấp văn hóa.

Một đậm chất ngầu Trần Quốc Vượng độc đáo

Tôi không có may mắn như nhiều người đồng nghiệp là được học tập GS. Trần Quốc Vượng cùng trực tiếp có tác dụng việc, đi khảo sát điều tra và khai thác với thầy. Tôi chỉ được học một vài chuyên đề khi thầy vô thành phố sài gòn thỉnh giảng, ngơi nghỉ “vùng sâu vùng xa” cần chỉ có thể học bằng bài toán nghiền ngẫm những nội dung bài viết của thầy, nghe thầy giảng giải với nói chuyện trong những lần gặp thầy, học tập lại từ bằng hữu - những người được thầy thẳng truyền dạy. Tuy thầy không tồn tại điều kiện nhằm trực tiếp chỉ dẫn tôi trong số công trình khoa học nhưng mà thầy luôn luôn là tín đồ phản biện hay vời, hiểu rõ sâu xa và đưa đường những ý tưởng khoa học mới mẻ của học trò với trách nhiệm của một nhà kỹ thuật chân bao gồm và tấm lòng hiền từ của một người thầy.

*

GS. Trần Quốc Vượng (thứ bốn từ trái) trong một lần chuyển sinh viên đi khảo sát.

Từ trải nghiệm cá nhân, tôi nhận ra ngoài học thuật, GS. è Quốc Vượng còn là một tấm gương về sự lao vào vào đời sống xã hội: từ sự phát âm biết sâu sắc lịch sử - văn hóa đến sự dễ dung động trước những hiện tượng báo động bất ổn xã hội… Thầy luôn có phần lớn tiếng nói cảnh báo từ chiếc tâm của một người trí thức chân chính. Vị vậy, mặc dù thầy quảng giao với tất cả người, “hòa hợp” nhưng không “hòa tan”, dù có nhiều biến cố xẩy ra thì thầy vẫn là chính mình, một đậm chất ngầu Trần Quốc Vượng độc đáo.

Là học tập trò của GS. Trằn Quốc Vượng từ cuối những năm 1970, sinh hoạt xa tuy nhiên mỗi lần gặp lại tôi luôn luôn cảm dấn nỗi đơn độc của thầy ngày một đầy hơn. Trong khi trên con đường khoa học nhấp nhô vạn dặm, trên hầu như nẻo đường đời quanh co đầy bất trắc, thầy đã không có một tín đồ bạn sát cánh thực sự, tuy vậy quanh thầy khi nào cũng có tương đối nhiều người… 

Ở thầy không những có kiến thức và kỹ năng rộng lớn, sâu sắc, bốn duy linh hoạt, tinh tế mà còn có nỗi lòng lắng đọng, ẩn sâu bên phía trong vẻ “bạc đời” giống như những bài xích hát của Trịnh Công Sơn mà thầy yêu thương thích: “Sống vào đời sống, cần phải có một tấm lòng, để làm gì em biết không? Để gió cuốn đi, nhằm gió cuốn đi…”. Ở thầy, còn là việc trân trọng, lòng bao dung, ứng xử chân thành giản dị với đồng nghiệp, học trò, bạn bè, cũng là cách biểu hiện không thỏa hiệp với đều gì tạo cho con người trở yêu cầu tầm thường, xấu xa như sự dối trá, phản bội, lòng ganh ghét, đố kỵ… 

Thế hệ học trò khảo cổ đầu tiên ở tp sài thành của thầy nay mang lại tuổi nghỉ hưu cả rồi, nhưng chúng tôi vẫn luôn luôn coi bản thân là hầu như học trò nhỏ tuổi của thầy, tốt nhất là về phương pháp tiếp cận vấn đề và tứ duy bội nghịch biện. Trường đoản cú nền kỹ năng cơ phiên bản thầy truyền cho, những học trò của thầy dù buộc phải “dịch chuyển” nhưng phần đa làm giỏi nhiều quá trình khác nhau, có tinh thần lao vào và triển khai trách nhiệm xóm hội của tín đồ trí thức. đều gì GS. Trằn Quốc Vượng nhằm lại không chỉ là tri thức, tầm chú ý khoa học tập mà còn là cái chổ chính giữa với nghề, mẫu tình so với người. 

Tôi luôn tự nhủ, đó là chính điều thầy luôn mong công ty chúng tôi truyền đạt cho phần lớn thế hệ học tập trò về sau.